Een moderne marinehaven
Hellevoetsluis is al eeuwen een belangrijke marinehaven. Rond 1800 krijgt de haven iets heel moderns: een droogdok, ontworpen door waterbouwkundige Jan Blanken. In zo’n dok kan een schip helemaal droog worden gezet om de onderkant te repareren.
Het leegpompen van zo’n enorm dok is een flinke klus. Windmolens of paarden zouden daar lang over doen. Daarom laat Blanken in Engeland een moderne stoommachine kopen bij de fabriek van Boulton & Watt. Met stoomkracht kan het dok veel sneller worden leeggepompt.
De Buffel
Kijk eens naar De Buffel. Dit schip laat bijna alle vernieuwingen uit de 19de eeuw bij elkaar zien. Het is niet van hout, maar van ijzer. Het heeft geen zeilen nodig, maar wordt volledig door stoommachines aangedreven. En het is zwaar bewapend.
De Buffel wordt in 1868 gebouwd in Schotland voor de Nederlandse marine. Het is een ramtorenschip, bedoeld om de Nederlandse kust en riviermondingen te verdedigen. Met de sterke ramsteven kan het zelfs vijandelijke schepen rammen. In een draaibare geschuttoren staan zware kanonnen.
Later wordt De Buffel een logements- en opleidingsschip. Een soort drijvende kazerne. Van 1896 tot 1920 ligt het in Hellevoetsluis. Tegenwoordig ligt het museumschip opnieuw in de oude marinehaven. Aan boord kun je dus letterlijk binnenstappen in de tijd van ijzer, stoom en machines.
Schepen op Stoom
Ook op zee zorgt de stoommachine voor een revolutie. De eerste stoomschepen hebben grote schoepenraderen aan de zijkant. Later drijft de schroef de schepen voort. Schepen worden bovendien steeds vaker van ijzer en staal gebouwd. Ze worden groter, sterker en sneller en zijn niet meer afhankelijk van de wind.
Tegelijkertijd worden nieuwe kanalen gegraven. In 1869 opent het Suezkanaal. Schepen tussen Europa en Azië hoeven niet meer helemaal om Afrika te varen. De wereld lijkt kleiner te worden.
Ook Rotterdam profiteert. In 1872 opent de Nieuwe Waterweg, waardoor zeeschepen veel gemakkelijker van de Noordzee naar Rotterdam kunnen varen. Via de Rijn heeft Rotterdam bovendien een goede verbinding met het snel industrialiserende Duitse Ruhrgebied. En zo groeit Rotterdam uit tot de belangrijkste haven van Europa.
De Stoomrevolutie
Eeuwenlang komen bijna alle machines in beweging door spierkracht, wind of water. Dat verandert door de stoommachine. In Engeland worden in de 18de eeuw steeds betere stoommachines gebouwd. Eerst worden ze vooral gebruikt om water uit diepe kolenmijnen te pompen. Later drijven ze machines in fabrieken aan en komen er stoomtreinen en stoomschepen.
Engeland loopt voorop en groeit uit tot het eerste industrieland ter wereld. Nederland volgt pas later. Hier zijn windmolens en vervoer over kanalen en trekvaarten goedkoop en betrouwbaar. Waarom zou je investeren in dure stoommachines als het oude systeem nog prima werkt?
Toch breekt de stoommachine uiteindelijk ook hier door. In de 19de eeuw verandert Nederland langzaam in een industriële samenleving.
Het kanaal van Willem
Koning Willem I wil van het Koninkrijk der Nederlanden modern en welvarend maken. Hij laat wegen verbeteren en vooral veel kanalen graven. Een daarvan is het Kanaal door Voorne, dat in 1830 wordt geopend.
Dat kanaal is belangrijk voor Rotterdam. Grote zeeschepen kunnen Rotterdam in die tijd moeilijk bereiken. De monding van de Maas zit vol zandbanken en ondiepten. Via het Kanaal door Voorne kunnen schepen vanaf Hellevoetsluis binnendoor naar Rotterdam varen.
Maar schepen worden steeds groter. Het kanaal wordt al snel te smal en te ondiep. Ingenieur Pieter Caland bedenkt daarom een veel grotere oplossing: dwars door de duinen bij Hoek van Holland wordt een nieuwe verbinding met de Noordzee gegraven. In 1872 wordt de Nieuwe Waterweg geopend. Rotterdam heeft nu een direct route naar zee. Het Kanaal door Voorne verliest zijn belangrijkste functie.
Goedkope spullen en kinderarbeid
Vóór de industriële revolutie worden veel spullen thuis of in kleine werkplaatsen gemaakt. In fabrieken kan dat ineens veel sneller. Machines maken duizenden dezelfde producten achter elkaar. Kleding, gereedschap en andere spullen worden daardoor goedkoper. Engeland wordt zelfs de ‘werkplaats van de wereld’.
Maar de arbeiders profiteren daar nauwelijks van. Ze maken lange werkdagen voor weinig loon. Ook kinderen werken in fabrieken en werkplaatsen. Hun loon is laag en hun kleine handen zijn soms handig bij machines. Het werk is zwaar en gevaarlijk.
Langzaam groeit het verzet tegen deze kinderarbeid. In Nederland komt politicus Samuel van Houten in actie. Zijn Kinderwetje uit 1874 verbiedt fabrieksarbeid voor kinderen onder de twaalf jaar. Landbouw en huishoudelijk werk vallen nog niet onder het verbod. Pas later komen er nog strengere regels.
Stoomkracht in het echt bekijken?
Bezoek met de klas het Droogdok Jan Blanken en Ramtorenschip De Buffel in Hellevoetsluis. Ze liggen vrijwel naast elkaar en vertellen samen het verhaal van Tijdvak 8, de tijd van Burgers en Stoommachines. In het droogdok ontdekken leerlingen hoe Jan Blanken al rond 1800 moderne techniek gebruikte om enorme marineschepen droog te kunnen zetten. Een stoommachine van Boulton & Watt hielp om het dok leeg te pompen.
Op De Buffel stappen leerlingen aan boord van een 19de-eeuws marineschip. Een ware tijdreis. Zo wordt het Tijdvak ‘Burgers en Stoommachines’ geen verhaal uit een schoolboek, maar geschiedenis die leerlingen kunnen zien, aanraken en beleven.
Een moderne marinehaven
Hellevoetsluis is al eeuwen een belangrijke marinehaven. Rond 1800 krijgt de haven iets heel moderns: een droogdok, ontworpen door waterbouwkundige Jan Blanken. In zo’n dok kan een schip helemaal droog worden gezet om de onderkant te repareren.
Het leegpompen van zo’n enorm dok is een flinke klus. Windmolens of paarden zouden daar lang over doen. Daarom laat Blanken in Engeland een moderne stoommachine kopen bij de fabriek van Boulton & Watt. Met stoomkracht kan het dok veel sneller worden leeggepompt.
De Buffel
Kijk eens naar De Buffel. Dit schip laat bijna alle vernieuwingen uit de 19de eeuw bij elkaar zien. Het is niet van hout, maar van ijzer. Het heeft geen zeilen nodig, maar wordt volledig door stoommachines aangedreven. En het is zwaar bewapend.
De Buffel wordt in 1868 gebouwd in Schotland voor de Nederlandse marine. Het is een ramtorenschip, bedoeld om de Nederlandse kust en riviermondingen te verdedigen. Met de sterke ramsteven kan het zelfs vijandelijke schepen rammen. In een draaibare geschuttoren staan zware kanonnen.
Later wordt De Buffel een logements- en opleidingsschip. Een soort drijvende kazerne. Van 1896 tot 1920 ligt het in Hellevoetsluis. Tegenwoordig ligt het museumschip opnieuw in de oude marinehaven. Aan boord kun je dus letterlijk binnenstappen in de tijd van ijzer, stoom en machines.
Schepen op Stoom
Ook op zee zorgt de stoommachine voor een revolutie. De eerste stoomschepen hebben grote schoepenraderen aan de zijkant. Later drijft de schroef de schepen voort. Schepen worden bovendien steeds vaker van ijzer en staal gebouwd. Ze worden groter, sterker en sneller en zijn niet meer afhankelijk van de wind.
Tegelijkertijd worden nieuwe kanalen gegraven. In 1869 opent het Suezkanaal. Schepen tussen Europa en Azië hoeven niet meer helemaal om Afrika te varen. De wereld lijkt kleiner te worden.
Ook Rotterdam profiteert. In 1872 opent de Nieuwe Waterweg, waardoor zeeschepen veel gemakkelijker van de Noordzee naar Rotterdam kunnen varen. Via de Rijn heeft Rotterdam bovendien een goede verbinding met het snel industrialiserende Duitse Ruhrgebied. En zo groeit Rotterdam uit tot de belangrijkste haven van Europa.
De Stoomrevolutie
Eeuwenlang komen bijna alle machines in beweging door spierkracht, wind of water. Dat verandert door de stoommachine. In Engeland worden in de 18de eeuw steeds betere stoommachines gebouwd. Eerst worden ze vooral gebruikt om water uit diepe kolenmijnen te pompen. Later drijven ze machines in fabrieken aan en komen er stoomtreinen en stoomschepen.
Engeland loopt voorop en groeit uit tot het eerste industrieland ter wereld. Nederland volgt pas later. Hier zijn windmolens en vervoer over kanalen en trekvaarten goedkoop en betrouwbaar. Waarom zou je investeren in dure stoommachines als het oude systeem nog prima werkt?
Toch breekt de stoommachine uiteindelijk ook hier door. In de 19de eeuw verandert Nederland langzaam in een industriële samenleving.
Het kanaal van Willem
Koning Willem I wil van het Koninkrijk der Nederlanden modern en welvarend maken. Hij laat wegen verbeteren en vooral veel kanalen graven. Een daarvan is het Kanaal door Voorne, dat in 1830 wordt geopend.
Dat kanaal is belangrijk voor Rotterdam. Grote zeeschepen kunnen Rotterdam in die tijd moeilijk bereiken. De monding van de Maas zit vol zandbanken en ondiepten. Via het Kanaal door Voorne kunnen schepen vanaf Hellevoetsluis binnendoor naar Rotterdam varen.
Maar schepen worden steeds groter. Het kanaal wordt al snel te smal en te ondiep. Ingenieur Pieter Caland bedenkt daarom een veel grotere oplossing: dwars door de duinen bij Hoek van Holland wordt een nieuwe verbinding met de Noordzee gegraven. In 1872 wordt de Nieuwe Waterweg geopend. Rotterdam heeft nu een direct route naar zee. Het Kanaal door Voorne verliest zijn belangrijkste functie.
Goedkope spullen en kinderarbeid
Vóór de industriële revolutie worden veel spullen thuis of in kleine werkplaatsen gemaakt. In fabrieken kan dat ineens veel sneller. Machines maken duizenden dezelfde producten achter elkaar. Kleding, gereedschap en andere spullen worden daardoor goedkoper. Engeland wordt zelfs de ‘werkplaats van de wereld’.
Maar de arbeiders profiteren daar nauwelijks van. Ze maken lange werkdagen voor weinig loon. Ook kinderen werken in fabrieken en werkplaatsen. Hun loon is laag en hun kleine handen zijn soms handig bij machines. Het werk is zwaar en gevaarlijk.
Langzaam groeit het verzet tegen deze kinderarbeid. In Nederland komt politicus Samuel van Houten in actie. Zijn Kinderwetje uit 1874 verbiedt fabrieksarbeid voor kinderen onder de twaalf jaar. Landbouw en huishoudelijk werk vallen nog niet onder het verbod. Pas later komen er nog strengere regels.
Stoomkracht in het echt bekijken?
Bezoek met de klas het Droogdok Jan Blanken en Ramtorenschip De Buffel in Hellevoetsluis. Ze liggen vrijwel naast elkaar en vertellen samen het verhaal van Tijdvak 8, de tijd van Burgers en Stoommachines. In het droogdok ontdekken leerlingen hoe Jan Blanken al rond 1800 moderne techniek gebruikte om enorme marineschepen droog te kunnen zetten. Een stoommachine van Boulton & Watt hielp om het dok leeg te pompen.
Op De Buffel stappen leerlingen aan boord van een 19de-eeuws marineschip. Een ware tijdreis. Zo wordt het Tijdvak ‘Burgers en Stoommachines’ geen verhaal uit een schoolboek, maar geschiedenis die leerlingen kunnen zien, aanraken en beleven.